بستدم به اين ، و خداى بر اين محمود و مشكور است . آنگه گفت : * ( بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ ) * ، بيشترينهء ( 1 ) اين كافران ندانند كه آسمان و زمين خداى آفريد از آن جا كه نظر نكرده باشند . * ( لِلَّه ما فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * گفت : خداى راست آنچه در آسمان و زمين است از ملك و ملك ، و در دست هر كه هست از او عاريت است . * ( إِنَّ اللَّه هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ ) * ، كه او بى نياز و ستوده ( 2 ) است . * ( وَلَوْ أَنَّ ما فِي الأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ ) * ، مفسّران گفتند : سبب نزول آيت آن بود كه چون جهودان رسول را - عليه السّلام - پرسيدند از روح ، خداى تعالى آيت فرستاد : وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي ( 3 ) - الاية ، چون رسول - عليه السّلام - به مدينه آمد احبار جهودان بيامدند و گفتند : يا محمّد ! تو مىگوى : وَما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا ، ما را مىخواهى يا قوم خود را ؟ گفت : همه را . گفتند : نه در كتاب تو هست كه ما را توريت داده‌اند ، و در آن جا همه علمى هست ؟ رسول - عليه السّلام - گفت : توريت با آن كه در او علم بسيار است به اضافت با علم خداى اندك است ، و خداى تعالى از آن شما را چيزى داده است كه اگر بر او عمل ( 4 ) كنى منتفع ( 5 ) شوى به آن . گفتند ( 6 ) : نه تو مىگوى : وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً ( 7 ) . . . ، آن را كه حكمت دهند ، او را خير بسيار داده باشند ، و اين در علم اندك نباشد ، خداى تعالى اين آيت فرستاد : * ( وَلَوْ أَنَّ ما فِي الأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ ) * ، گفت : اگر هر چه در زمين درخت است قلمها باشد ، يعنى قلم كنند ، * ( وَالْبَحْرُ يَمُدُّه ) * ، ابو عمرو و يعقوب خواندند : « و البحر » به رفع بر ابتدا ، و باقى قرّاء به نصب عطفا على موضع « ما » به انّ و مدد كند آن را و زيادت دهد هفت دريا از پس آن . در كلام

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : بيشتر . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : پسنديده . ( 3 ) . سورهء بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 85 . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : حمل . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها بجز كا : منقطع . ( 6 ) . اساس : گفت ، به قياس با نسخه آط و ديگر نسخه بدلها و مفهوم عبارت ، تصحيح شد ، چاپ شعرانى ( 9 / 80 ) : باز گفتند . ( 7 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 269 .